Дэлхийг аймшигт сүйрэл мөргөж, тэнгэр газар хоорондоо нийлж, тэнэг хүмүүнийг сэнхрүүлсэн тэр явдал тохиохуй энэ үед би хорин дөрвөн нас хүрч байлаа. Мөрөө даваад дөнгөж л дал шүргэх тайрмал шулуун хар үсээ салхинд хийсгэж дэрвэсэн, мөнгөн сар мэлтийж харагдмаар тунгалаг бор нүдээрээ өнгөт ертөнцийг бахдан ширтэж, дун цагаан, зураг зурахад өөрсдийгөө бүрэн дайчилдаг юунаас ч эрхэмлэдэг хоёр гараараа үзэсгэлэнт бүхнийг цаасан дээр буулгадаг тийм л бүсгүй байв. Чимээ шуугиан, жижиг том маргаануудаар үл тасрах шар байшинд гэр бүл маань сайхан үлгэр бүрийн жаргалтай төгсгөл мэт амьдарч байлаа. Эцэг эх минь зургаан хүүхэд төрүүлж, энэ бие минь тэдний хамгийн том эгч.

Зураг зурах миний бүхэл амьдрал байсан гэвэл зохино. Бийр гартаа барьж, нийлүүрт будаг холиод нимгэн цаасан дээр зуран суух миний дээдийн жаргал байв. Ертөнц минь солонгот байсан сан. Одоо нүдэнд ертөнц гурван л өнгөнөөс үүтгэгдэх болсон нь хар болоод цагаан, тэдний хослол саарал. Би өөртөө өнгө нэмэхийг хичээсээр л... Мөрөөдлөө даган мөлхөж, тэмцсээр тэнцэж чадсан, өдгөө суралцаж буй Хундэ их сургуулийн дүрслэх урлагийн ангийг дүүргэхэд нэг сар л дутуу, жихүүн энэ л хаврыг давчихвал их сургуулийн диплом өвөртлөх байв. Энэ хүртэл л би энгийн болон тайван, аюулгүй гэсэн тодотголт шулуун зураасны дагуу огтхон ч хазайлгүй алхаж байсан юм. Гэтэл гэнэтхэн л шулуун зураас минь муруйж, хазайн, үүнээс үүссэн тахир тасалданги хэрчмүүд аюултай, эгэл бус гэсэн үгсийг л илтгэх болсон билээ.

Хундэд урлагийн чиглэлээр суралцагч бүх төгсөх оюутнууд их сургуулийнхаа сүүлчийн төсөлт хичээлээ Гванжуд хийхээр боллоо. Анги болгонд л нэг, нэг газар оноосон байсан ба уран зургийн ангийнхан Гванжугийн хамгийн алдартай сүм Хансио руу явна гэв. Хансио бол Солонгос даяар алдартай, ялангуяа зураачид дунд туйлын нэртэй сүм. Уг сүмийн хурц шовгор орой нарны туяанд гялтганан үзэгдэх нь үзэмж төгөлдөр, таазан дээрх уулс болон далайн хээг амьд мэт амилуулан зурсан нь хэн бүхний хараа булааж зүрх догдлуулнам. Сүмийг холоос үзэхүй сууж буй хүн сунасан урт шовгор малгай духдуулсан мэт үзэгддэг тул уран бүтээлч бүхэнд гайхам онгодыг дуудан авчирдаг гэгдэнэ. Эцэг эхдээ би Гванжу явна гэж шууд л хэлэхдээ, намайг зугаалгад явуулах туйлын дургүй ээж рүүгээ гуйсан бус шаардсан нүдээр ширтэхдээ, далавчаа ийн дэвнэ гэж бодохдоо сэтгэл хөөрнө гэж жигтэйхэн байсан сан. Догдлол цээжийг минь нэвчиж, уураг тархийг минь бүрхсээр урд шөнө нь олигтой унтаж ч чадалгүй баахан л хөрвөөв. Хурдхан л явах юмсан гэх бодол хамаг биеийг минь гижигдэнэ, загатнуулна. Аавын хувьд гэвэл тэр ээж нэгэнтээ л зөвшөөрсөн, түүнд ч эсэргүүцэх хүсэл огт төрөөгүй тул тэр өдрийн өглөө нь надад халаасандаа авч яв гэж хэдэн цаас сарвайж, болгоомжтой байхыг сайтар сануулан, хацар дээр нэг үнссэн билээ.

Уг хагас сайн өдрийн өглөө би сургуулийн зүг нүүр дүүрэн инээмсэглэлтэй цуг жирийж, том ногоон автобусанд бусадтайгаа уралдан суулаа. Доороос хайрах хүйтэн сандал дээр хойш налан, цонхоор хэсэг ширтээд даруй зүүрмэглэж, эцэстээ нам ч унтаад, нэг сэрэхнээ ирэх ёстой газраа, байрлах буудлынхаа гадна ирчихсэн байв. Дээд талын шүүгээнээс тээш гэж чирч ирсэн хоёр цүнхээ авч үүрээд, автобусны гурван өндөр шатаар болгоомжлон буухуй шинэ газрын цэнгэг агаар, загасны үнэртэй холилдон хамар цоргиулах ажээ. Бидний байрлах зочид буудал далайн эрэг дээр, сүм эндээс урд зүгт хоёр зуу гаруй метрийн цаана алхаад оччих зайд аж. Удирдаж явсан багш нар байшингуудад өөрсдөө хуваагдаж ороод, хүссэнээрээ тохиж гэж хэлэв. Би ч явсаар зүүн талаасаа гурав дахь байшинд ороод, тээшээ нэг ор луу нь шидэж орхиод шууд л тагтан дээр нь гарлаа.

Далайг олон удаа үзсэн, олон удаа хөвөөнд нь сууж, олон удаа зурж байсан ч үзсэн бүх далайнуудаас маань миний ширтэх энэ далай нэг тийм зэврүүн, туйлын тогтуун. Яагаад ч юм бэ нуруугаар хүйт даах мэт. Тэнгэр хэзээ ч муухайрахгүй мэт тийм л цэлмэг, агаар мандлыг нь шатаж буй бөмбөлөг нэвт зүсэж байна гэмээргүй цэв цэнхэр.

Сүйрэл нүүрлэсэн.

Хэзээ ч чи үүнийг үзэхийг хүсэхгүй, хэн ч үүний төлөө шунан дурлахгүй. Хэн ч тохионо гэж төсөөлөөгүй, хэн ч үүнийг ирж буйг мэдээгүй. Радиогоор анхааруулга хангинасангүй, түгшүүрийн улаан дохио түмнийг түгшээж цуурайтсангүй. Шарсан талх амандаа зуугаад, жазз хөгжимд найган байсан чиний дээрээс цөмийн бөмбөг дэлбэрэх мэт ээ.

Газар гэнэтхэн хүчтэй дайвалзав. Далайг аварга том шанагаар хутгах мэт догшрон цалгилж, уурссан давлагаа эрэг рүү хашхична. Хананд буй шүүгээнүүд, аяга шаазангууд газарт унаж, хавиралдан дуугарав. Ар нуруун дээр минь лагс хийтэл хүнд жингээр дарах шиг өвдөг өөрөө атиралдан би доош унав. Дэлхий сөнөж буй мэт... Дараа нь түргэхэн өндийж, гарын жижиг цүнхээ л шүүрээд, бусадтайгаа нийлэн байшингаас гарах гэж яаран гүйцгээсэн. Сандрал, айдас, үхэл л гэсэн бодлууд.

Багш нар хамтдаа дэлгүүр явцгааж, том болсон хүүхдүүдийг хүссэнээ хий гэж зөнд нь орхисон байлаа. Уулзах цагтаа л ирж байвал архи ууна уу, наадаж цэнгэнэ үү тэдэнд огт хамаагүй гэсэн юм. Хүүхдүүд харсан зүгтээ чавхдацгааж, амиа аргацаан хурдлаж, би далайгаас яг эсрэг зүг рүү чиглэн гүйв. Одоо далайгаас аль болох холдох л чухал. Үгүй бол лусын дагина болж үхнэ, эсвэл цогцосгүй оршуулгаа хийлгэнэ. Ямар ч хөгийн хувилбарт үхэх гэсэн ерөнхий агуулга байх болно. Хүчтэй чичирхийлэлд өртсөн байшингууд үйрч буй жигнэмэг шиг л хэмхэрч нурна. Хаашаа л толгойгоо эргүүлнэ нурж буй байшин, цуцаж буй хүмүүс. Үхлийн үнэр үзсэн бүхнээс минь нэвт ханхлана. Далайн давлагаа эрэг дэх байшингуудыг хэмх цохиж, хэдэнтээ залгин авч одов.

Чанх эсрэг зүгт гүйсээр би Гванжугийн төв зам руу даруй орлоо. Машин зам гэдсээ хүүлж үхсэн үхээрийн хүн шиг ангайчихсан, үүссэн том ангалд нь хүмүүс хөл алдан унацгаана. Хүмүүс машинаасаа буугаад урагшлан гүйнэ. Хүмүүс гараасаа хөтлөлцөөд урагшлан гүйнэ. Хүмүүс амьд үлдэх гэж урагшлан гүйнэ. Хүмүүс...Бүхнээс аймшигтай аюул бидэн лүү дөхөж байв. Бидний ард, бүхнийг залгихаар их усан ирж байлаа. Асар хүчтэй цунами амаа ангайсан аварга загас мэт айсуй. Замд нь таарсан бүхнээ ходоодондоо цутгаж, хэнийг ч үл өршөөх. Бурхны шийтгэл мэт энэ гай гамшиг.

Хүмүүс гүйж байсан, хүмүүс орилж байсан. Үүрээ эвдүүлсэн шоргоолж шиг. Гар гараасаа тас хөтлөлцөөд гүйнэ, газарт сөгдөөд гараа хавсран бурханд залбирна. Үхэл гэгчтэй эвлэрцгээсэн нь үнэнхүү тайван налайх хоосон тэнгэрийг ширтэн газарт сууна. Газар яг там шиг, тэнгэр диваажин шиг нь үзэн ядмаар. Нурж буй барилгад дарагдан, тэр доороос бусад руу гараа сунган тусламж дуудах хүмүүс, хөөсөн чихрээ алдахгүй гэсэндээ тас атгаад, бүдэрч унахдаа хүртэл чихрээ хамгаалах жаалууд, үе нь ѳвдѳн сѳхрѳн суух өтгөс хѳгшчүүл, аргаа барж үсээ зулгааж буй цэцэг шиг бүсгүйчүүл, айдастаа хэдийн залгиулаад орилж буй залуус... Толгой дайвалзана. Хэнгэрэг минь хагарсан мэт гэнэтхэн л эргэн тойрон аниргүй болж би гүйсээр гүйсээр шантрав. Сөхөрч суугаад, нулимсаа цувуулан, итгэлээ алдан үхнэ гэсэн бодолтойгоо эвлэрэв. Итгэл хүсэл нь агаарт шингэчихсэн би газарт шигдэн сууна. Сүүлчийн удаа хэмээн нүдээ нээхүй би тэднийг харав.

Хүүхдүүдээ тэвэрсээр гэрийнхээ зоорь луу яаравчлах эцэг эх. Надаас чанх зүүн тийш, зуу ч хүрэхгүй метрийн цаана, замын хажууд амьд үлдэнэ, аврагдана гэсэн итгэлээр зүрхээ тэжээн амь тэмцэн гүйж буй тэр гэр бүл. Хэд харайгаад л оччихмоор тийм ойрхон. Тэгээд зүрхэнд оч даруй ассан. Аврагдаж чадна гэсэн бодол цус минь гэнэт буцлах шиг над руу орилов.

- Хүлээгээч дээ!

Хоолойн чадлаа гарган тэдний зүг орилоод, хѳлѳѳ ѳргѳѳд л давж болох тэдний намхан цагаан хашааг гараараа тэгнэн үсэрч, даваад очлоо. Тэд бүрэн орж гүйцээд хаалга татах гэж байхад нь би амжин араас нь тонгойлоо. Цунами дайрахын даваан дээр ах намайг татан оруулж, зоорины хаалгыг даруй ард хааж, наагуур нь зузаан тѳмѳр хашлага ч татав. Гадна байсан модон хаалга үерлэх усанд хуу татуулан бяцарч, газар дээр байх байшингууд давлагаанд цохигдон хэмхрэх нь чихнээ тод. Хар няр хийх чимээ.

Чимээнээс л нүдэнд тод дүрслэгдэн, бүтэн биеэрээ дагжин чичирч, шүд маань хоорондоо ташигдсаар би хана налаад, биеэ хумин өөрийгөө тайвшруулж нүдээ анив. Гэр бүл минь. Тэд минь яасан бол? Зүгээр болов уу?

Сүйрэл намдтал, эвдрэх чимээ үгүй болтол бид хөлөө тэвэрцгээж харанхуйд сууцгаасан юм. Гэрэл үгүй зооринд хамт амьд үлдэгсэдтэйгээ харанхуйг тэмтэрч, хяхтнах чимээг зүрхээ даран суун, тэр зуур хэчнээн мянган бодол тархинд минь жирэлзэнэ. Хагас цаг хэртэй болсны дараа орчны чимээ намдав. Бүр огт чимээгүй болсон, оршуулгын газраас ч дор.

Хэн нэгэн нь өндийж, ямар нэг зүйлтэй ноцолдон, төмөр хооронд хавиралдуулан, хяхтнуулсаар энэ зооринд бүдэгхэн гэрэл пис пас хийн дуугаргасаар асаав. Үзэгдэх орчин энэ үед л тод болж, нүднээ би гэр бүлийн гишүүдийг харлаа. Надаас тийм ч холгүй онигор нүдтэй, урт хар үстэй, цэцгэн хээтэй зуны хувцас ѳмссѳн, гуч шүргэж яваа нэгэн эгч хүү, охин хоёроо цээжиндээ наасаар сууна. Охин нь арван хэдтэй, хүү нь бүр нялх амьтан, өмссөн цэнхэр өмд нь нойтогносоноос үзвэл айсандаа шээчихсэн аж. Тэд намайг сая л харсан тул гайхангуй ширтэж, харин би хариу инээмсэглэх аядав. Энэ зоорь байр гэгдэж ч болохуйц бөгөөд агааржуулагч системтэй, цорготой, бүр угаалгын ѳрѳѳ ч ил үзэгдэнэ. Урьд нь манай гэрийнхэн амьдарч байсан жижигхэн байр шиг л тохитой аж. Нѳѳц цахилгаан үүсгэврийн тэмдэг байхыг бодвол, энэ дотроосоо цахилгаанаар ажиллаж буй.

Гэрийн эзэн буюу намайг татан оруулсан ах цаад захад буй хѳргѳгчѳѳ онгойлгон гурван нэрсний ундаа гаргаж ирээд эхнэртээ эхлээд нэгийг нь өгч, дараа нь над руу нэгийг нь сунгав. Буцаж эргэн эхнэрийнхээ нурууг дуугүйхэн илэн, духан дээр нь нэг үнсэв, охиноо ч үнсэв, хүүгээ ч үнсэв. Тэр туранхай биетэй, халимаг бордуу үстэй, дулаахан царайтай, мөн л гуч эргэм насны ажээ. Би нэрсний ундааг гүд гүд хийн залгилаад, юу ч хэлэхгүй суусаар буйдаа санаа зовж хэлээ хүчлэн урагш түлхээд буцаж татан,

- Баярлалаа гэж хэлээд толгойгоо мөн бөхийлгөв. Тэд урдаас минь хариу толгой дохиод аядуу инээмсэглэх нь тэднийг хангалттай сайн хүмүүс гэдгийг илэрхийлнэ. Би нэрсний шилийг хөлийнхөө хажууд тавиад нүдээ анилаа. Тайвшрах гэж л ядаж буй минь энэ. Би үхлээс аврагджээ.